Size güzel haberlerin eşlik ettiği, güzel bir pazartesi diliyorum. 🌿🌸😊☕️

Sıêwê Şımâ Wûêşıb. 💚

Size güzel haberlerin eşlik ettiği, güzel bir pazar günü diliyorum. 🌿🌸😊☕️

Sıêwê Şımâ Wûêşıb. 💚

Gülümsemeyi ve umudu çoğaltacağımız güzel bir hafta sonu olsun.

Siêwê şıma wêş bı. 🌼🌿☕

Yazınızın birçok tespitine katılmamak mümkün değil. Ancak bütün bu değerlendirmelerin temelinde cevaplanması gereken çok hayati bir husus var:

Hangi Demokratik Cumhuriyet?

Kürd’ün varlığının anayasal güvenceye dahi kavuşmadığı,

TBMM’de kurulan komisyonda ana dilinde konuşmak isteyen Kürd analarının susturulduğu,

En temel kültürel ve kolektif hak taleplerinin bile “gündem dışı” veya “lüzumsuz” görüldüğü,

Kürd sorununun Öcalan’ın statüsüne endeksli hâle getirildiği bir anlayışla mı Demokratik Cumhuriyet kurulacak?

Demokratik Cumhuriyet sadece silahların susmasıyla inşa edilmez. Silahların susturulması Kürd milleti için elbette hayırlı olmuştur. Ancak öncelikle inkâra son verilmelidir. Anayasal zeminde Kürd halkı için eşit yurttaşlık, ana dil hakkı, kimliğin resmen tanınması ve güvence altına alınması ile Kürd halkının siyasal statüsünün demokratik zeminde kabulü sağlanmadan, “Demokratik Cumhuriyet” söylemi yalnızca bir entegrasyon projesi olarak kalacaktır.

Bugün hâlâ en temel hakların konuşulmasına dahi tahammül gösterilmiyorsa, komisyonlar gerçek bir müzakere zemini olmaktan uzak tutuluyorsa, DEM’i temsilen müzakere yürütenler dahi Kürdlükten arındırılıyorsa, o zaman haklı olarak şu soruyu sormak zorundayız:

Ortada gerçekten bu yapılanlarla Demokratik Cumhuriyet’i inşa etmeye yönelik Kürd halkının iradesini esas alan bir yaklaşım mı var, yoksa mevcut statükoyu yeni kavramlarla süsleyerek sürdürme çabası mı?

Demokrasi; Kürd’e konuşma hakkı tanımadan, onu dinlemeden ve otuz milyonu aşkın bir halkın kolektif haklarının ne olacağını ortaya koymadan; Arap Pervin, Arap Mithat ve Türkmen Faik Bey’in İmralı seferleriyle boşuna tüketilen zamanla kurulamaz, hocam.

Saygıyla.

Her yeni gün, kaderin değil; irademizin yazacağı boş bir sayfadır.

Siêwê Şıma Wêşıb. 🌿☕

Her yeni gün, insanın kendisini sorgulaması ve yeniden inşa etmesi için sunulmuş yeni bir fırsattır. Kim olduğumuzu; nerede doğduğumuz, hangi kimliğe sahip olduğumuz değil; bugün ortaya koyduğumuz vizyon, ahlak ve vicdan belirler.

Siêwê Şıma Wêşıb. 🌿☕️

Kimlikler Değil, Vicdan Medeniyet Kurar

İnsan, doğduğu aileyi, etnik kökenini, mezhebini, coğrafyasını ve içinde yetiştiği dinî ya da siyasî çevreyi seçemez. Bunlar insanın iradesi dışında sahip olduğu kimliklerdir. Fakat insanı yücelten, bu kimliklerin hiçbiri değildir. Çünkü kimlik, yalnızca bir aidiyet ifade eder; ahlak ise o aidiyetin nasıl yaşanacağını belirleyen vicdandır.

Bugün dünyanın birçok toplumunda olduğu gibi Türkiye’de de en büyük krizlerden biri, ahlaki ölçülerin yerini kimi kimliklerin almış olmasıdır. İnsanlar artık birbirlerini dürüstlükleriyle, adalet anlayışlarıyla, merhametleriyle veya vicdanlarıyla değerlendirmiyor. Önce hangi dine mensup olduğuna, hangi etnik kimliği taşıdığına, hangi siyasi görüşü savunduğuna veya hangi mahallenin insanı olduğuna bakıyor.

Böyle olunca hakikat geri çekiliyor; tarafgirlik öne çıkıyor.

Oysa İslamda Kur’an’ın ortaya koyduğu ölçü bundan tamamen farklıdır. Kur’an hiçbir topluluğu doğuştan üstün ilan etmez. Üstünlüğü soyda, kavimde, makamda veya siyasette değil; takvada, yani ahlakta ve sorumluluk bilincinde arar. Takva ise yalnızca ibadet etmek değildir. Takva; güç sahibi olduğunda adaletten ayrılmamak, öfkelendiğinde zulme sapmamak, çıkarı uğruna gerçeği eğip bükmemek ve emanete ihanet etmeme bilinciyle hareket edebilmektir.

Bu nedenle Kur’an’da “iman edip salih amel işleyenler” ifadesi sürekli birlikte kullanılır. Çünkü iman davranışa dönüşmediğinde yalnızca zihinsel bir kabule dönüşür. Davranışla desteklenmeyen inanç, Allah katında insanı kurtarmaya yetmez.

Bugün bunun acı örneklerini çokça görüyoruz.

Namaz kıldığı hâlde kul hakkı yiyenler…

Hacca gidip işçisinin ücretini geciktirip ödemeyenler…

Kur’an okuduğu hâlde çıkarları uğruna başkasına iftira atanlar…

Dindar görünmesine rağmen güçsüzün hakkını çiğneyenler…

Sünnetten söz edip ticarette hile yapanlar…

Sorun ibadetin kendisi değildir. Sorun, ibadetin ahlaka dönüşememesidir.

Hz. Muhammed’in, “Ben güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim.” sözü, İslam’ın özünü açıklayan en temel ilkelerden biridir. Çünkü din, yalnızca ritüeller bütünü değildir; insanın hem Rabbiyle hem de diğer insanlarla kurduğu ilişkinin ahlaki zeminidir. İbadet Allah’a yakınlaştırırken, ahlak toplumu ayakta tutar. Dinin ruhu da ancak bu bütünlük içinde kabul edilir ve anlaşılabilir.

Aynı hakikat siyaset için de geçerlidir.

Sağcı olmak dürüstlük değildir.

Solcu olmak adalet değildir.

Milliyetçi olmak fedakârlık değildir.

Muhafazakâr olmak merhamet değildir.

Liberal olmak özgürlüğün garantisi değildir.

Sosyalist olmak emekçinin hakkını koruyacağının teminatı değildir.

Çünkü hiçbir ideoloji tek başına insan üretmez; yalnızca fikir üretir. O fikre ahlaki değer kazandıran, insanın vicdanıdır.

Bugün bütün siyasal yapılarda görülen en büyük tehlike, davaların kutsallaştırılmasıdır. Kutsallaştırılan dava, zamanla eleştirilemez hâle gelir. Eleştirilemeyen yapı ise hesap vermez. Hesap vermeyen güç, er ya da geç adaletten uzaklaşır.

Bu nedenle gerçek sadakat, lidere değil; ilkeye gösterilen sadakattir. Gerçek bağlılık, partiye değil; hakikate bağlılıktır.

Bu ilke özellikle Kürt meselesinde ise çok daha hayati önem taşımaktadır.

Yaklaşık bir asırdır devam eden Kürt sorunu, yalnızca güvenlik politikalarıyla ya da yalnızca demokratik talepler üzerinden açıklanabilecek bir mesele değildir. Bu talepler yaradılıştan gelen bir haktır. Aynı zamanda derin bir adalet, hukuk ve demokratik temsil sorunudur. Bu nedenle çözüm de ancak ahlaki ve hukuki bir zeminde çözüm bulmak mümkündür.

Kürtlerin dili, kültürü, kimliği ve siyasal talepleri konuşulurken de; devletin güvenlik kaygıları değerlendirilirken de temel ölçü aynı olmalıdır: Adalet.

Adalet, yalnızca çoğunluğun hakkını korumak değildir; azınlığın, muhalifin ve farklı olanın da hukukunu güvence altına almaktır. Çünkü adalet, taraftarına göre değişen bir duygu değil; herkese eşit uygulanan evrensel bir ilkedir.

Bir Kürd, yalnızca Kürd olduğu için haklı değildir.

Bir Türk de yalnızca Türk olduğu için haklı değildir.

Haklı olan; kim olursa olsun, hakkı ve adaleti savunandır.

İşte İslam’ın emrettiği adalet de tam olarak budur.

Kur’an, bir topluluğa duyulan öfkenin insanı adaletsizliğe sevk etmemesini emreder. Bu ilke, yalnızca bireysel ilişkiler için değil; devlet yönetimi, siyaset ve toplumsal barış için de vazgeçilmezdir. Eğer bu ilke uygulanabilmiş olsaydı, belki de bugün yaşadığımız birçok acı yaşanmayacaktı.

Sosyolojik açıdan bakıldığında ise modern toplumların en büyük krizi, ahlaki kimlik üretmek yerine grup kimliği üretmeleridir. İnsanlar artık doğruyu değil, kendi grubunun doğrusunu savunmaktadır. Sosyal psikolojinin “grup yanlılığı” olarak tanımladığı bu durum, bireyin kendi grubunun yanlışını görmezden gelmesine, karşı tarafın ise en küçük hatasını büyütmesine yol açmaktadır.

Bu zihniyet yalnızca siyaseti değil; dini hayatı, medyayı ve sosyal medyayı da kuşatmıştır. Artık birçok insan delile değil, paylaşanı tanımaya çalışmaktadır. Bilgi değil, kimlik dolaşıma girmektedir.

Böyle bir zeminde toplumsal güven inşa edilemez.

Oysa medeniyet, yüksek binalarla değil; yüksek ahlakla kurulur.

Camilerin çokluğu tek başına medeniyet değildir.

Seçim kazanmak da medeniyet değildir.

Güçlü ekonomi de tek başına medeniyet değildir.

Gerçek medeniyet; insanların birbirine güven duyduğu, hukukun herkese eşit uygulandığı, farklı kimliklerin korkmadan yaşayabildiği ve yönetenlerin hesap verebildiği toplumdur.

Bugün çocuklarımıza bırakmamız gereken en büyük miras, herhangi bir kimlik değil; adalet duygusudur.

Çünkü din de ancak ahlakla anlam kazanır.

Siyaset de ancak ahlakla meşruiyet kazanır.

Milliyet de ancak ahlakla insan onurunu koruyabilir.

Kimlikler değişebilir.

İktidarlar değişir.

Siyasi hareketler değişir.

Sınırlar değişir.

Devletler değişir.

Fakat ahlak kaybedildiğinde, geriye ne dinin ruhu kalır, ne siyasetin itibarı, ne de insan olmanın anlamı.

İnsan, ardında bıraktığı makamlarla değil; güven duygusuyla hatırlanır.

Toplumlar da güçleriyle değil; adaletleriyle tarihe geçer.

Son söz şudur:

İslami kimlik de, siyasi kimlik de, etnik kimlik de tek başına kimseyi yüceltmez.

İnsanı yücelten; merhameti, adaleti, dürüstlüğü ve hakikat karşısındaki tutarlılığıdır.

Çünkü kimlikler insanı tanımlar; ahlak ise insanı değerli kılar.

Maaruf Ataoğlu

14 Temmuz 2026

Her yeni gün, insanın kendisini yeniden inşa etmesi için kendisine verilen yeni bir fırsattır.

Dünü değiştiremeyiz; ama bugünü doğru yaşayarak yarını güzelleştirebiliriz.

Siêwê Şıma Wêşıb. 🌿☕

Hayat, gönlünde umut taşıyanlara her sabah yeni bir anlam fısıldar; vicdanınız yolunuza, tebessümünüz ömrünüze ışık olsun. 🌼☕

Sedat Bingöl kardeşimin rızasıla sayfasından aldığım, bu görselin anlattığı asıl trajedi, Kürtlerin hedefe yürümek istemesi ancak liderlerinin; elindeki iplerle halkı hedefine ulaşmaması için kontrol etmeye çalışılmalarıdır.

Yıllardır Ankara’ya “eşit yurttaşlık”, “demokratik cumhuriyet”, “statüsüz çözüm” vaat eden Kürd siyasetçileri, Kürt halkına ise sürekli sabretmeyi, mücadele ediyormuş gibi görünerek beklemeyi ve hedefi kademe kademe küçülterek etkisiz kılmayı amaçlamışlardır. Oysa tarih gösterdi ki hiçbir halk, kendi geleceğini, kendilerine tahakküm edenlerin aklıyla vede onların çizdiği sınırlar içerisinde yürüyerek inşa edememiştir ve edemez.

Ayrıca 50-60 milyon nüfusa sahip bir halkın iradesi; kişilere, partilere ya da lider kültlerine bağlanarak özgürlük elde edebilmesi asla mümkün olamaz.

İplerin hangi kişi, şahıs veya parti ayırımı yapılmaksızın kimin elinde olduğu kadar, o iplerin varlığının olması ve kabul edilmesi çok ciddi bir sorundur.

Kürtlerin önündeki merdiven, bir ideolojinin ya da bir örgütün merdiveni değildir; o merdiven, bir halkın kendi kaderini tayin etme hakkına uzanan yol olmalıdır. Bu yol ancak Kürd milletinin bağımsız idaresiyle mümkün olabilir ve hedefe ulaşabilir.

Gerçek soru şudur: Kürtler kendi geleceklerini kendileri mi belirleyecek, yoksa her dönemde başka aktörlerin yönlendirmelerine ve önceliklerine göre mi değişecek?

Özgürlüğe giden yolun, bağlı bulunan iplerin zaman zaman biraz gevşetmesiyle değil; Kürd milletinin bu ipleri tamamen ve köklerinden koparmasından geçer. Çünkü tarih bize göstermiştirki hiçbir millet, vesayet altında olan liderlerinin çizeceği bir rota ile asla özgürleşemez.

Maaruf Ataoğlu

12 Temmuz 2026

Lindsey Graham’ın ani vefat haberini derin bir üzüntüyle öğrendim. Kürt halkının güvenliği, hakları ve uluslararası alanda görünürlüğü konusunda, zor zamanlarda sergilediği kararlı duruş, birçok Kürt tarafından dostluk ve dayanışmanın samimi bir ifadesi olarak hep hatırlanacaktır.

Onun siyasi mirası üzerine çok farklı değerlendirmeler yapılabilir elbette; ancak özellikle zor zamanlarda Kürdistan halkına gösterdiği destek, hafızalarda özel bir yer edinmiştir.

Bu acı kayıp vesilesiyle başta ailesi olmak üzere tüm yakınlarına, sevenlerine ve üzüntü duyan herkese en içten taziyelerimi sunuyorum. Mekânı huzurlu, hatırası halkımız tarafından saygıyla anılsın.

İnsanlık adına cesaretle söylenen her söz, adalet için atılan her adım ve mazlumların yanında duran her duruş, sahibinden sonra da yaşamaya devam eder.

Başımız sağ olsun.

Maaruf Ataoğlu

12 Haziran 2026

İnsan, ardında bıraktığı iyilik kadar kalır; bugününüz gönüllere umut, yüreklere huzur bırakan bir gün olsun. 🌼☕

Her yeni gün, insanın kendine verdiği sözü yeniden hatırlaması için bir fırsattır. Dilerim bugün; gönlünüze huzur, aklınıza berraklık, yolunuza aydınlık getirsin.

Siêwê Şıma Wêşıb. 🌿☕

Faik Bulut’un Numedya’da yayımlanan “Kürt Meselesi ve Çözüm Sürecinde Alaycı Kuşlar” başlıklı yazısını dikkat çekmek istiyorum. Yazının genelinde hissedilen yaklaşım, çözüm sürecine yöneltilen eleştirileri tali ve değersiz göstermeye çalışırken, süreci sorgulayanları da dolaylı biçimde barışın önündeki engeller ve üstü örtülü biçimde suçlular olarak konumlandırıyor.

Oysa asıl tartışılması gereken nokta tam da budur.

Bugün Kürd toplumunda ciddi bir kesim ne barış fikrine ne de çatışmaların sona ermesine karşıdır. Kimsenin itiraz ettiği şey, içeriği kamuoyuyla paylaşılmayan, hedefleri belirsiz bırakılan ve Kürd halkına hangi siyasal kazanımları sağlayacağı açıklanmayan bir sürecin sorgulanamaz ilan edilmesidir. Dahası, Rojava konusunda Şam merkezli bir çözümü esas alan, Kuzey’de ise “Terörsüz Türkiye” söylemini merkeze yerleştiren bir yaklaşımın, Kürd meselesini gerçekten çözüp çözmeyeceği doğal olarak sorgulanmaktadır.

Faik Bulut’un kullandığı “arabayı dereye yuvarlamak isteyenler” benzetmesi de bu nedenle gerçeği tam olarak yansıtmıyor.

Çünkü Kürdler arabayı devirmeye çalışmıyor. Onlar önce şu soruların cevabını arıyor:

Bu yolculuğun hedefi nedir?

Direksiyonu kim kullanıyor?

Bu güzergâhı kim belirledi?

Ve yolun sonunda Kürd halkını hangi somut siyasal kazanımlar bekliyor?

Bu soruların hiçbiri çözüm karşıtlığı anlamına gelmez. Aksine, kalıcı ve güven veren bir barışın ön şartıdır. Çünkü siyasal süreçlerde güven, belirsizlikten değil; açıklıktan ve hesap verebilirlikten beslenir.

Aynı şekilde, “arabaya omuz verenler” benzetmesi de eksik kalmaktadır.

Bir toplum elbette doğru olduğuna inandığı projeye destek verir. Ancak insanlar önce destek verecekleri projenin ne içerdiğini bilmek ister.

Bugün ortada anayasal güvence bulunmuyor.

Anadilin kamusal alandaki statüsü konusunda herhangi bir düzenleme yok.

Kurulan komisyonda Kürdçenin kullanılmasına dahi izin verilmedi.

Kürd halkının kolektif kimliği resmî olarak tanınmış değil.

Kayyum uygulamaları devam ediyor.

Görevden alınan seçilmiş belediye başkanları görevlerine dönemedi.

Siyasal statü konusunda herhangi bir çerçeve açıklanmadı.

Bütün tartışma neredeyse yalnızca Abdullah Öcalan’ın durumuna indirgenmiş görünüyor.

Bütün bu başlıklara ilişkin kamuoyunun önüne konulmuş açık, bağlayıcı ve somut bir yol haritası ise hâlâ mevcut değildir.

Buna karşılık devlet kendi önceliğini hiçbir zaman gizlemedi.

Sürekli dile getirilen hedef “Terörsüz Türkiye”dir.

Devlet bugüne kadar “Kürd meselesini çözüyoruz”, “anayasal reform gerçekleştiriyoruz” ya da “demokratikleşme programı başlatıyoruz” demedi. Kendi siyasal önceliğini açık biçimde ifade etti.

Asıl dikkat çekici olan ise aynı açıklığın Kürd tarafında görülmemesidir.

Faik Bulut’un yazısında öne çıkan cümlelerden biri de şudur:

“Öcalan, geleneksel görüşme veya diyalog kurallarına aykırı olarak şart koşmadan devletle masaya oturdu.”

Tam da bu noktada temel bir soru ortaya çıkıyor.

Siyaset yalnızca iyi niyet beyanlarıyla yürüyen bir alan değildir. Özellikle yarım asrı aşan ağır bir çatışmanın ardından başlayan süreçlerde karşılıklı taahhütler, ilkeler ve hedefler açık biçimde tanımlanmak zorundadır.

Devlet kendi hedeflerini açıklıyor.

Peki Kürd halkı adına hangi siyasal hedeflerin resmî olarak masaya konulduğu kamuoyuna anlatıldı?

Bugün bu sorunun net bir cevabı bulunmuyor.

Çünkü gerçek müzakere, tarafların taleplerini açıkça ortaya koyduğu süreçtir. Eğer yalnızca bir taraf ne istediğini ilan ediyor, diğer taraf ise topluma “şimdilik güvenin, zamanı gelince anlayacaksınız” diyorsa, bu durum sağlıklı bir müzakere görüntüsü vermekten uzaklaşır. Rojava deneyimi de bu açıdan hafızalarda taze bir örnek olarak durmaktadır.

Kanaatimce Faik Bulut’un yaklaşımındaki temel sorun da burada ortaya çıkıyor.

Eleştiriyi sürecin önündeki engel gibi sunmak, demokratik siyasetin en temel denetim mekanizmasını zayıflatmaktadır.

Oysa eleştiri ihanet değildir.

Soru sormak çözüm karşıtlığı değildir.

Şeffaflık talep etmek ise barışa zarar vermez; tam tersine onun toplumsal meşruiyetini güçlendirir.

Bilgi talep eden toplumlar süreci sabote etmez; aksine onu daha sağlam temeller üzerine inşa eder.

Son olarak önemli gördüğüm bir noktayı da belirtmek isterim.

PKK yöneticilerinden son günlerde gelen “gerekirse yeniden savaşabiliriz” yönündeki açıklamaları da doğru bulmuyorum.

Kürd halkı elli yılı aşan çatışmalar boyunca on binlerce evladını kaybetti; köylerini, şehirlerini, geleceğini ve büyük bir toplumsal birikimini yitirdi.

Yeni bir savaşın kazananı olmayacaktır.

Bu nedenle PKK’nin yeniden silahlı mücadeleye dönmesini doğru bulmadığım gibi, çözümün yalnızca silahların susmasına indirgenmesini de yeterli görmüyorum.

Gerçek barış, sadece çatışmaların sona ermesi değildir.

Kalıcı barış; adaletin tesis edilmesini, kimliğin tanınmasını, anadilin güvence altına alınmasını, eşit yurttaşlığın sağlanmasını ve siyasal hakların açık anayasal teminatlara bağlanmasını gerektirir.

Bugün ihtiyaç duyulan şey, eleştirenleri susturmak değil; yöneltilen sorulara açık ve ikna edici cevaplar vermektir.

Çünkü cevabı olmayan bir sürece koşulsuz destek istemek, toplumu ikna etmek anlamına gelmez. Bu, toplumdan peşinen güven talep etmektir.

Oysa siyasette güven; talep edilerek değil, şeffaflıkla, karşılıklı taahhütlerle ve somut kazanımlarla inşa edilir.

Maaruf Ataoğlu

10 Temmuz 2026

Kırmadan konuşabilmek, incitmeden yaşayabilmek de bir erdemdir.

Siêwê Şıma Wêşıb. 🌿☕

İnsan, başkasının yolunu aydınlatan bir ışık olabildiği ölçüde kendi sabahını da güzelleştirir. Umudunuz hiç eksilmesin.

Siêwê Şıma Wêşıb. 🌿☕

Seninle olmak vardı şu anda,

Pera’dan tarihî yarımadaya bakarken.

Pera Palas’tan Pierre Loti’yi seyre dalarken,

Çiçek Pasajı’nda, Agop Meyhanesi’nde

Kadehlerimizde zamanı yudumlarken.

Sen Konstantinopolis’i anarken,

Ben İstanbul’un yorgun yüzüne bakardım.

Aynı taşlarda yürür,

Aynı rüzgârı solurduk belki;

Ama her ikimiz de bilirdik ki

Şehirlerin de insanlar gibi

Birden fazla adı,

Bir de yalnızlığı vardır…

Ve akşam, Galata’nın taş merdivenlerinden

Usulca Haliç’e inerken,

Ne sen tarihi inkâr edebilirdin,

Ne ben zamanı geri çevirebilirdim.

Yalnızca gözlerin kalırdı gözlerimde;

Bir de yarım kalmış cümlelerin,

İstanbul’un bitmeyen sevinci ve hüznü gibi…

Maaruf Ataoğlu

8 Temmuz 2026

Her sabah, insanın kendisiyle yaptığı en sessiz muhasebedir. Dün değiştirilemez; ama bugün, doğru bir sözle, iyi bir niyetle ve sağlam bir iradeyle yeniden inşa edilebilir.

Gününüz aydın, gönlünüz ferah, yolunuz açık olsun.

Siêwê Şıma Wêşıb. 🌿☕

Cesur, Merhametli ve Yiğit, Kırd-Zazaların Şehri Çewlîg’in Bugün Geldiği Nokta

12 Eylül Anayasası’na Ezici Çoğunlukla “Hayır” Diyen Bingöl, Bugün Devletle İşbirliği İçerisinde Olan AK Parti, DEM Parti ve HÜDA PAR Kıskacında

Bingöl, tarih boyunca yalnızca bir coğrafyanın adı olmadı. O, Zagroslardan Fırat’a uzanan kadim Kırd-Zaza hafızasının en önemli taşıyıcılarından biri oldu. Çewlîg; dağları, yaylaları, aşiretleri, medreseleri, dengbêjleri, ozanları, âlimleri ve isyanlarıyla yalnızca bir şehir değil, aynı zamanda burası bir karakterin adıdır.

Bu karakter; cesaretle merhametin, vakar ile tevazunun, söz ile namusun birleştiği bir toplumsal ahlak üzerine kurulmuştur.

Çewlîg insanı serttir; fakat zalim değil, aksine merhametlidir.

Yiğittir; ama asla kibirli değildir.

Misafirperverdir; aynı zamanda onuruna son derece önem verir.

Mazluma şefkat gösterir; zalime ise asla  boyun eğmez.

İşte Bingöl’ü Bingöl yapan asıl ruh bu asaletten gelir.

Bugün ise bu ruhun hangi noktaya geldiğini sorgulamak, yalnızca siyasal bir tartışma değil; aynı zamanda tarihsel ve sosyolojik bir muhasebeyi gerektirir.

Tarihin Derinliklerinden Gelen Aseletli Bir Kimlik

Çewlîg’in tarihi, Cumhuriyet tarihiyle başlamaz.

Bu coğrafya; Medlerden başlayarak Pers, Roma, Bizans, Mervanîler, Eyyûbîler, Safevîler ve Osmanlı dönemine kadar, sürekli Kırd topluluklarının yaşadığı önemli kültür ve karekter sahibi merkezlerden biri olmuştur.

Yüzyıllar boyunca bölgenin toplumsal düzeni yalnızca devlet otoritesiyle değil; aşiret yapıları, medreseler, seyit ocakları ve yerel kanaat önderleriyle şekillenmiştir.

Bingöl insanını ayakta tutan şey yalnızca iyi silahşör olmaları değildi.

Karekteriydi, Sözüydü.

Verdiği ahdi yerine getirmesiydi.

Misafire gösterdiği hürmettiydi.

Komşusunun derdiyle dertlenmesiydi.

Bugün hâlâ yaşlı kuşakların anlattığı “Baxt”, “Mertlik” ve “Söz Namustur” anlayışı, bu kadim sosyolojinin vazgeçilmez bir ürünüdür.

Cumhuriyet Dönemi ve Devletle Yaşadıkları İlk Büyük Kırılma

Kurtuluş savaşında Ruslara karşı can siperane savaşan halk Cumhuriyet’in kuruluşuyla birlikte Bingöl de diğer Kürd coğrafyaları gibi ağır güvenlik politikalarının hedefi hâline geldi.

Şeyh Said Kıyamı sonrasında yaşanan idamlar, sürgünler, iskân politikaları, köylerin boşaltılması ve asimilasyon uygulamaları yalnızca siyasal sonuçlar doğurmadı.

Toplumun hafızasını da çok derinden etkiledi.

Bingöl, onlarca yıl boyunca hem devlet baskısını hem de yoksulluğu aynı anda yaşadı.

Fakat buna rağmen kimliğini koruyarak sahip olduğu değerleri asla kaybetmedi.

12 Eylül Referandumu: Bingöl’ün Hafızasına Kazınan Bir Duruştu

1982 Anayasası referandumu, Türkiye tarihinin en baskıcı siyasal atmosferinde yapıldı.

Darbe yönetimi, bütün devlet imkânlarını kullanarak “Evet” propagandası yürütmesine rağmen Bingöl halkı ezici çoğunlukla cunta Anayasına  “Hayır” diyerek direniş ruhunu dosta düşmana gösterdi.

Bu, yalnızca anayasal bir tercih değildi.

Bu sonuç, Çewlîg insanının devlet baskısına karşı geliştirdiği tarihsel refleksin siyasal tezahürüydü.

Bugün geriye dönüp bakıldığında, bu tavır Bingöl siyasal tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olarak okunmalıdır.

1990’lı Yıllar: İki Ateş Arasında Kalan Bir Şehir

1990’lı yıllar, Bingöl için yalnızca çatışma yılları değildi. Devletin planlı bir yönelimi sonucunda Bingöl bir laboratuvar merkezi haline getirildi.

PKK-devlet çatışması…

Köy boşaltmaları…

Faili meçhuller…

Koruculuk sistemi…

Ekonomik yıkım…

Zorunlu göç…

On binlerce insanın büyük şehirlere ve Avrupa’ya, Amerika’ya, Kanada’ya göç etmek zorunda kaldı…

Bütün bu gelişmeler, Bingöl’ün demografik yapısını olduğu kadar siyasal psikolojisini de çok derinden değiştirdi.

Korku, güvenlik kaygısı ve hayatta kalma refleksi, zamanla siyasal tercihleri belirleyen temel unsurlardan biri hâline geldi.

Bingöl’ün Kadim Ahlakı ve Yeni Menfaatçi Siyaset

Eskiden Bingöl’de siyaset, kişisel menfaat üzerinden kurulmazdı.

Kanaat önderleri toplumun önünde yürürdü.

Bugün ise siyaset giderek parti sadakatine indirgenmiş görünmektedir.

İnsanlar önce hangi partiden olduğuna bakıyor, sonra ne söylediğini dinliyor.

Bu dönüşüm yalnızca Bingöl’e özgü değildir.

Ancak Bingöl gibi hafızası, söz kültürü güçlü bir toplum için çok daha ağır sonuçlar üretebilmiştir.

Yad Abbaslar, Sadık Begler ve Şakir Elçilerin Mirası

Bingöl tarihi yalnızca siyasal olaylardan ibaret değildir.

Bu şehir; Yad Abbas gibi direnişin sembolü olmuş isimleri, Sadık Beg gibi toplum hafızasında yer edinmiş aşiret önderi şahsiyetleri ve Şakir Elçi gibi Kırd kimliği üzerine düşünce üreten yarınlara yönelik özgürlük isteyen aydınları yetiştirmiştir.

Şeyh Said Kıyamı’nda;

• Şeyh Abdullah (Melon)

• Hacı Sadık Beg (Valêr)

• Şeyh İbrahim Çan

• Ahmed Efendi Hajyon

• Ali Arab Abdi Beg

• Molla Cemil (Musyon)

• Süleyman Beg (Az)

• Yusuf Beg (Süleyman Beg’in oğlu)

• Ali Badan Beg

• Azlı Süleyman Muhmud

• Azlı Ali Hacı Mahammed

ve ismini hatırlayamadığım daha onlarca kahraman, Haziran 1925’te idam edildi.

Bu isimlerin ortak özelliği; farklı dönemlerde yaşamış olmalarına rağmen kişisel çıkarları için değil, milletinin geleceğini önceleyerek canlarını ortaya koymuş olmalarıdır.

Bugün ise torunlarının bir kısmı, üç kuruşluk maaş ve koltuk uğruna onları bilinmeyen kabirlerinde mahcup, muzdarip bırakacak bir siyasal anlayışın parçası hâline gelmişler.

Oysaki onlar makamlarıyla değil, duruşlarıyla hatırlanmaktadır.

Bugün ise asıl soru şudur:

Çewlîg yeni Yad Abbaslar yetiştiriyor mu?

Yeni Sadık Begler çıkıyor mu?

Yeni Şakir Elçiler ortaya çıkıp fikir geliştirerek konuşabiliyor mu?

Yoksa yiğitler diyarı Çewlîg’de tarih yalnızca nostaljik bir hatıraya mı dönüşüyor?

Bugünkü Siyasal Tablo

Bugün Bingöl siyaseti, büyük ölçüde devletin kontrolünde bulunan üç farklı siyasal eksenin etkisi altında görünmektedir.

Bir tarafta muhafazakâr-devletçi çizgiyi temsil eden AK Parti…

Diğer tarafta “sözde” Kürd siyasal hareketini temsil eden devletçi DEM Parti…

Bunun yanında dinî referanslı siyaset yürüten devletçi HÜDA PAR…

Bu üç yapı birbirinden farklı söylemler kullansa da, özünde devletin farklı yüzlerini temsil eden siyasal yapılardır.

Bingöl toplumunun temel sorunları olan Kırdî-Zazakî, Kurmanci dilinin yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bulunması, ekonomik kalkınma, göç, eğitim, üretim, genç nüfusun geleceği ve kültürel canlanma konularında beklenen dönüşümün gerçekleşmediği açık bir hakikattir.

Bingöl, bugün hâlâ Türkiye’nin en fazla göç veren illerinden biridir.

Gençler iş bulamadıkları için büyük şehirlere ya da Avrupa’ya gitmektedir.

Köyler yaşlanmaktadır.

Tarım gerilemektedir.

Hayvancılık eski gücünü büyük ölçüde kaybetmiştir.

Bu tablo yalnızca iktidarın ya da muhalefetin başarısızlığı olarak okunamaz; aynı zamanda uzun yıllara yayılan ve devletin dayattığı yapısal sorunların da bir sonucudur.

Asıl Kriz: Temsil Krizi

Bugün Bingöl’ün belki de en büyük problemi ideolojik değil, liyakat esaslı bir temsil krizidir.

Toplumun tarihsel hafızasını taşıyan kişiler ile siyasal temsil mekanizması arasındaki bağ giderek zayıflamaktadır.

Kırd-Zaza, Kurmanc toplumunun sosyolojik gerçekliği ile siyasal söylemler arasındaki mesafe her geçen gün daha da büyümektedir.

Bingöl yalnızca oy veren bir şehir olmamalıdır.

Düşünen…

Üreten…

Eleştiren…

Kendi geleceğini tartışabilen, tarihsel hafızasını koruyabilen örnek bir şehir olmak zorundadır.

Çewlîg’in Yeniden Kendisi Olabilmesi

Bingöl’ün ihtiyacı yalnızca yeni belediye başkanları ya da yeni milletvekilleri değildir.

Asıl ihtiyaç, toplumsal hafızayla yeniden bağ kurabilecek ahlaki bir siyasal anlayıştır.

Kırd-Zaza, Kurmanc kimliğini inkâr etmeyen…

İnancı siyasetin aracı hâline getirmeyen…

Devleti kutsallaştırmayan…

Silahı da kutsamayan…

Toplumu merkeze alan…

Eğitimi, üretimi, kültürü ve özgüveni yeniden inşa eden bir yaklaşım olmadan Çewlîg’in tarihsel potansiyelini yeniden ortaya çıkarması pek de kolay görünmemektedir.

1925 Sonrası Çewlîg: Sessizleştirilen Bir Coğrafyanın Hafızası

Şeyh Said Kıyamı’nın bastırılması yalnızca bir askerî başarısızlık veya siyasal hareketin sona ermesi değildi. Asıl hedef, o kıyamı doğuran toplumsal hafızayı ortadan kaldırmaktı.

1925’ten sonra Bingöl, diğer birçok Kürd şehri gibi yalnızca idamlarla değil; sürgünlerle, iskân politikalarıyla, medreselerin kapatılmasıyla ve kanaat önderlerinin tasfiyesiyle karşı karşıya kaldı.

Çewlîg’in köklü aileleri dağıtıldı.

Seyit ocakları denetim altına alındı.

Aşiret yapıları parçalandı.

Dinî ve toplumsal önderlik büyük ölçüde etkisiz hâle getirildi.

Bütün bunlar yalnızca güvenlik politikaları değildi.

Aynı zamanda Kırd-Zaza toplumunun tarihsel hafızasını dönüştürmeyi amaçlayan uzun soluklu bir devlet politikasıydı.

Fakat bütün baskılara rağmen Çewlîg insanı kimliğini bütünüyle kaybetmedi.

Çünkü bu toplumun hafızası yalnızca resmî tarihten değil; dengbêjlerden, ağıtlardan, aile büyüklerinin anlattığı hatıralardan ve kuşaktan kuşağa aktarılan sözlü kültürden besleniyordu.

Bu nedenle Bingöl’de tarih hiçbir zaman yalnızca kitaplarda yazılanlardan ibaret olmadı.

Evlerde anlatılanlar, mezarlıklarda fısıldananlar ve dağlarda söylenen stranlar da bu tarihin ayrılmaz bir parçası oldu.

1960–1980: Çewlîg’de Yeniden Uyanan Kırdî Bilinç

1925 sonrasında uygulanan ağır baskı politikaları, Çewlîg’in toplumsal hafızasını tamamen silemedi. Devlet, uzun yıllar boyunca bu coğrafyada güvenlik merkezli bir yönetim anlayışını sürdürse de, Kırd-Zaza, Kurmanc toplumunun dili, kültürü ve tarihsel aidiyeti aile içinde, köylerde, medreselerde ve sözlü gelenekte hep yaşamaya devam etti.

Özellikle 1960’lı yıllardan itibaren Türkiye’de başlayan toplumsal hareketlilik, Bingöl’de de yeni bir siyasal bilinçlenmenin önünü açtı. Büyük şehirlere ve üniversitelere giden gençler, yalnızca modern eğitimle değil; aynı zamanda kendi kimliklerini yeniden sorgulayan düşünsel akımlarla da tanıştı.

Bu dönem, Çewlîg’de Kırdî, Kürdi, bilincin yeniden görünür hâle geldiği yıllar olarak değerlendirilebilir.

Bir tarafta geleneksel medrese kültüründen beslenen dinî ve ahlaki yapı varlığını korurken, diğer tarafta modern eğitim alan yeni bir kuşak ortaya çıkıyordu. Her iki kesimin yöntemleri farklı olsa da ortak noktaları, Kırd, Kürd toplumunun varlığını ve kimliğini inkâr eden anlayışa karşı duydukları rahatsızlıktı.

1970’li yıllar ise yalnızca ideolojik kamplaşmaların arttığı bir dönem olmadı. Aynı zamanda farklı Kırd, Kürdi siyasal hareketlerinin Bingöl’de de karşılık bulduğu yıllar oldu. Milliyetçi, sosyalist, İslami ve muhafazakâr eğilimler aynı toplum içinde etkili olmaya başladı. Bu durum, bir taraftan siyasal çeşitliliği artırırken, diğer taraftan toplum içinde yeni ayrışmaları da beraberinde getirdi.

Buna rağmen Bingöl toplumunun önemli bir kesiminde ortak bir kanaat varlığını sürdürüyordu: Kırd, Kürd halkının dili, kültürü ve tarihsel kimliği inkâr edilemezdi.

1980 askerî darbesi ise bu gelişen toplumsal dinamizmi yeniden sert bir şekilde bastırdı.

Gözaltılar…

İşkenceler…

Tutuklamalar…

Sürgünler…

Cezaevleri…

Yasaklar…

Bingöl de bu süreçten en ağır şekilde etkilenen şehirlerden biri oldu.

Ancak bütün bu baskılar, paradoksal biçimde yeni bir kuşağın siyasal hafızasını daha da güçlendirdi. Çünkü yasaklanan her dil, daha fazla konuşulmak istendi; inkâr edilen her kimlik ise daha güçlü biçimde sahiplenildi.

Bu nedenle 1980 sonrasında ortaya çıkan Kırd, Kürdi siyasal hareketlerini anlamak için yalnızca örgütleri değil, onları doğuran tarihsel ve sosyolojik zemini de doğru okumak gerekir.

Çewlîg’in yakın tarihi, yalnızca devlet ile örgütler arasındaki çatışmalardan ibaret değildir.

Aynı zamanda kimliğini, dilini, kültürünü ve toplumsal hafızasını korumaya çalışan bir halkın, bütün baskılara rağmen ayakta kalma mücadelesinin de tarihidir.

1984’ten Günümüze Çewlîg: Değişen Siyaset, Değişmeyen Sorunlar

1984 yılı, yalnızca Türkiye açısından değil, Bingöl açısından da yeni bir dönemin başlangıcı oldu.

PKK’nin silahlı mücadeleye başlamasıyla birlikte Bingöl, coğrafi konumu nedeniyle, özellikle Devlet ve örgütün çatışmalarının en yoğun yaşandığı illerden biri hâline getirildi.

Yaklaşık kırk yıl boyunca süren çatışmalı süreçte Bingöl; güvenlik politikalarının, köy boşaltmalarının, koruculuk sisteminin, faili meçhul cinayetlerin, ekonomik durgunluğun ve zorunlu göçün ağır sonuçlarını yaşadı.

Bu süreçte binlerce genç ya yaşamını yitirdi ya da cezaevlerine girdi. Yüzlerce köy boşaltıldı, üretim geriledi ve kırsal nüfus büyük ölçüde çözülmeye başladı.

Bingöl’ün tarihsel sosyolojisi, ilk defa bu kadar uzun süre güvenlik eksenli bir yaşamın etkisi altında kaldı.

Bu gelişmeler yalnızca devlet ile PKK arasındaki çatışmanın sonucu da değildi; aynı zamanda Bingöl toplumunun kendi iç dengelerini de derinden etkilemesini beraberinde getirdi.

Bir tarafta devletin güvenlik merkezli politikaları, diğer tarafta silahlı mücadelenin oluşturduğu yeni toplumsal gerçeklik, Çewlîg’de ortak toplumsal zemini giderek daralttı.

Bu dönemde muhafazakâr siyaset de Bingöl’de giderek güç kazandı.

Önce Refah Partisi, ardından AK Parti, özellikle dinî kimliği önceleyen seçmen kitlesi üzerinde etkili oldu. Merkezi idarenin yatırımları, sosyal yardım politikaları ve muhafazakâr söylem, Bingöl’de önemli bir toplumsal karşılık buldu.

Diğer tarafta HADEP, DEHAP, DTP, BDP, HDP ve bugün DEM Parti adıyla devam eden siyasal çizgi de özellikle Kürd kimliği, dil ve demokratik haklar ekseninde görünür gibi yaparak önemli bir seçmen desteği elde etti.

Son yıllarda ise devlet destekli HÜDA PAR da özellikle dinî referanslı söylemiyle Bingöl siyasetinde görünür bir aktör hâline geldi.

Böylece Bingöl’de siyasal rekabet, büyük ölçüde üç farklı eksen etrafında şekillendi.

Ancak bütün bu farklı siyasal tercihlere rağmen değişmeyen bir gerçek vardır:

Bingöl, hâlâ göç veren bir ildir.

Kırsal nüfus azalmaktadır.

Genç işsizliği yüksek seviyededir.

Kırdî-Zazakî, Kurmanci dili her geçen gün daha fazla kullanım alanı kaybetmektedir.

Tarım ve hayvancılık eski üretim gücünü büyük ölçüde yitirmiştir.

Üniversite mezunu gençlerin önemli bir kısmı doğduğu şehirde gelecek görememektedir.

Dolayısıyla siyasal rekabet artmış; ancak toplumsal sorunlar aynı ölçüde çözülememiş katmerli bir şekilde devam ediyor.

Belki de Çewlîg’in bugün karşı karşıya bulunduğu en temel sorun budur.

Çünkü tarih göstermektedir ki bir toplum yalnızca seçim kazanarak güçlenmez.

Gerçek güç; kendi dilini yaşatabilen, kültürünü koruyabilen, üretebilen, adalet duygusunu canlı tutabilen ve ortak geleceğini birlikte inşa edebilen toplumların elindedir.

Çewlîg’in geleceği de yalnızca siyasal partilerin başarısına değil; kendi tarihsel hafızasını yeniden üretme, gençlerine umut olma ve Kırd-Zaza, Kurmanc kimliğini kültürel, ahlaki ve toplumsal zeminde yaşatma iradesine bağlıdır.

Maaruf Ataoğlu

6 Haziran 2026

Dün geride kaldı; bugün ise henüz yazılmamış yeni bir sayfa. İnsan, taşıdığı umut kadar genç, koruduğu vicdan kadar güçlüdür.

Gününüz aydın, gönlünüz huzurlu, yolunuz açık olsun.

Siêwê Şıma Wêşıb. 🌿☕