Bağımsız Kürdistan’dan “Terörsüz Türkiye”ye Uzanan Yarım Asırlık Siyasal Muhasebe
Bir halkın “ÖZGÜRLÜK MÜCADELESİ” tarihinde elli yıl kısa bir zaman değildir. Elli yıl, birkaç kuşağın hayatıdır. Doğan çocukların büyüyüp baba, hatta dede olduğu; gençlerin yaşlandığı, anne ve babaların evlatlarının yolunu bekleyerek ömür tükettiği çok, çok uzun bir zaman dilimidir.
Dolayısıyla bir siyasal hareket elli yıl boyunca bir halktan fedakârlık istemiş, gençlerini mücadeleye çağırmış, insanlarından ağır bedeller ödemelerini talep etmişse; yarım asrın sonunda o halka yalnızca yeni bir slogan değil, ciddi bir siyasal bilanço sunmak ve hesap vermek zorundadır. Çünkü siyaset yalnızca niyetlerle değil, sonuçlarla da değerlendirilir.
Apocu “PKK” hareketinin yaklaşık elli yıllık serüvenine bugün geriye dönüp baktığımızda yalnızca silahlı bir örgütün tarihini görmüyoruz. Aynı zamanda sürekli değişen hedeflerin, kavramların, paradigmaların ve bunlarla birlikte yeniden şekillendirilen toplumsal algıların tarihini görüyoruz.
Dün uğruna ölmenin kutsandığı hedef, bugün hiçbir hesap verilmeden çok yanlış bulunabiliyor. Dün başka siyasi hareketler için “teslimiyet” veya “reformizm” olarak görülen düşünce, yıllar sonra başka kavramlarla örgütün resmî siyasetinde zafer edasına dönüşebiliyor. Dün vazgeçilmez ilan edilen hedefler, bugün neredeyse hiç yaşanmamış gibi, “siyasal hafızadan çöpe attık” denilerek çıkarılabiliyor.
Benim “bir halkı algılarla yönetmek” derken kastettiğim esas mesele budur.
Burada amacım temiz ve saf duygularla PKK saflarında mücadele etmiş, cezaevine girmiş veya hayatını kaybetmiş insanların fedakârlıklarını asla küçümsemek değildir. Tam tersine; bedel ne kadar büyükse, muhasebe de o kadar ciddi olmak zorundadır. Çünkü bedeli halk ödemişse, soru sorma hakkı da öncelikle bu halka aittir.
O halde bugün, silahların susmasının ve yeni bir dönemin tartışıldığı bir zamanda Kürd halkının kendi tarihine dönüp şu soruyu sormasının zamanı gelmiştir:
Nereden başladık ve nereye geldik?
1. AŞİRETE, FEODALİTEYE VE TOPRAK AĞALARINA KARŞI “İŞÇİ-EMEKÇİ” HAREKETİ
Apocu hareket “PKK”, 1970’li yılların dünyasında ortaya çıktı. O dönemin siyasal atmosferine Marksizm, sosyalizm, sınıf mücadelesi, anti-emperyalizm ve ulusal kurtuluş hareketleri damgasını vuruyordu. Apocu hareket “PKK” de doğal olarak bu ideolojik iklimden etkilendi.
Adı dahi bunu açık biçimde ifade ediyordu: Partiya Karkerên Kurdistanê — Kürdistan İşçi Partisi.
Başlangıçtaki söylem yalnızca Kürdlerin ulusal hakları üzerine kurulmamıştı. Aynı zamanda Kürd toplumunun kendi içindeki geleneksel yapılarının tasfiyesini öngören güçlü bir sınıfsal yaklaşım bulunuyordu. Aşiretçilik gericilikti. Feodalite sömürü düzeniydi. Toprak ağaları sınıfsal düşmandı. Geleneksel Kürd siyasal ve toplumsal elitlerinin önemli bir bölümü “işbirlikçi”, “feodal” veya “halk düşmanı” olarak görülüyordu.
Yeni bir toplum ve yeni bir Kürd insanı yaratılacaktı: sınıfsal olarak emekçi, ideolojik olarak sosyalist, siyasal olarak devrimci bir toplum oluşturulacaktı.
Burada ilk büyük algı oluşturuldu: Eski Kürd toplumu geri ve çürümüştür; onu ancak devrimci ve öncü bir hareket dönüştürebilecektir.
Oysa Kürd toplumu yalnızca ağalardan ve feodallerden oluşmuyordu. Aşiretiyle, köylüsüyle, şeyhiyle, esnafıyla, işçisiyle, aydınıyla, kadınıyla, genciyle çok katmanlı sosyolojik ve ulusal bir yapıydı. Fakat devrimci ideoloji bu karmaşık yapıyı çoğu zaman iki kategoriye ayırdı: Devrimciler ve karşıdevrimciler.
Böylece daha başlangıçta Kürd milletinin kendi içerisindeki siyasal çoğulculuğun yerine, oluşturmak istedikleri siyasi-ideolojik bir doğruluk ölçüsü konuldu. Ve bu ölçünün ne olduğuna karar veren de bu hareketin kendisiydi.
2. BİRLEŞİK BAĞIMSIZ KÜRDİSTAN
İkinci büyük hedef çok daha açıktı: Birleşik ve Bağımsız Kürdistan.
Kürdistan dört parçaya bölünmüş ve sömürgeleştirilmiş bir ülke olarak tanımlanıyordu. Dolayısıyla mücadele yalnızca Türkiye sınırları içerisindeki Kürdlerin bazı demokratik haklarını elde etme mücadelesi değildi; bir ulusal kurtuluş mücadelesine dönüştürülmeliydi.
Nihai hedef, dört parçanın özgürleşmesi ve bağımsız bir Kürdistan’ın kurulmasıydı. Bu hedef doğrultusunda dünyanın dört bir tarafından örgüte üye ve kaynak sağlanacaktı. Böylece on binlerce Kürd genci bu hedefe inanarak dağa çıktı. On binlerce aile bu mücadelenin doğrudan veya dolaylı bedelini göğüsledi. Köyler boşaldı, insanlar cezaevlerine girdi, sürgünler yaşandı, on binlerce insan hayatını kaybetti. Kürd toplumunun birkaç kuşağı bu çatışmanın içerisinde yaşadı, büyüdü ve öldü.
Halka verilen mesaj açıktı: Bedel ağırdır ama yolun sonunda özgür ve bağımsız bir Kürdistan devleti vardır.
Fakat yıllar geçtikçe bu hedef siyasi bir mühendislikle değişmeye başladı. Önce bağımsız devlet hedefi geri çekildi. Daha sonra federasyon ve klasik anlamdaki siyasal statü arayışları da merkezi hedef olmaktan çıktı. Nihayetinde ulus-devlet fikri, ilkel milliyetçilik ve gericilik olarak sorgulanmaya başlandı.
Burada mesele bir siyasi hareketin görüş değiştirmesi değildir. Her siyasi hareket değişebilir. Dünya değişir, koşullar değişir, stratejiler değişebilir. Ancak milyonlarca insanın hayatını etkileyen bir hareketin sürekli hedef değiştirmesi ile sıradan bir insanın siyasi kanaatini değiştirmesi aynı şey değildir. Çünkü burada değiştirilen yalnızca teorik bir görüş değil, uğruna insanların hayatlarını ortaya koyduğu bir hedeftir.
Dolayısıyla şu soruyu sormak kaçınılmazdır:
Birleşik Bağımsız Kürdistan yanlış bir hedef idiyse, on binlerce Kürd gencine neden bu hedef gösterildi? Yok eğer doğru bir hedef idiyse; ne zaman, neden ve hangi toplumsal iradeyle bundan vazgeçildi?
3. HALKLARIN KARDEŞLİĞİ
Sonraki dönemde bu toplumsal mühendislik söyleminin merkezine giderek başka bir kavram yerleşti:
Halkların kardeşliği.
Kuşkusuz halkların kardeşliği değerlidir. Türklerin, Kürdlerin, Arapların, Farsların, Ermenilerin, Süryanilerin ve bölgede yaşayan bütün halkların barış içerisinde yaşamasını istemek son derece insani ve doğrudur.
Fakat siyasal problem kardeşlik kavramında değil, eşitlik kurulmadan kardeşliğin siyasal çözümün yerine konulmasında başlar.
Çünkü kardeşlik hukuki bir statü değildir. Kardeşlik anayasal güvence değildir. Kardeşlik anadilde eğitim hakkı değildir. Kardeşlik bir halkın kendi kendisini yönetme hakkının karşılığı değildir.
Gerçek kardeşlik ancak eşitler arasında mümkündür. Bir tarafın devlet, egemenlik, resmî dil ve anayasal statü sahibi olduğu; diğer tarafın ise yalnızca “kardeş” olarak tanımlandığı bir ilişkide eşitlik problemi ortadan kalkmaz.
Dolayısıyla Kürd halkının sorması gereken soru şuydu ve bugün de budur: Biz bu kardeşliğin içerisinde kim olarak var olacağız?
Bir millet olarak mı? Yoksa kültürel bazı hakların bile gerekli görülmediği bir vatandaşlar topluluğu olarak mı? Kürdçe herhangi bir statüye sahip olmayacak mı? Kürdlerin kolektif hakları tanınmayacak mı? Kürdistan kavramının tarihsel ve coğrafi varlığı unutulacak mı?
Eğer bu sorular cevapsız bırakılıyorsa, “halkların kardeşliği” teorik olarak da güzel bir ahlaki ideal olmaktan çıkar; bu anlayış da Kürd meselesinin siyasal çözümü olamaz.
4. DEMOKRATİK CUMHURİYET
Bağımsızlık söyleminin giderek geri çekilmesinin ardından yeni bir paradigma daha öne çıktı: Demokratik Cumhuriyet.
Artık temel yaklaşım ayrı bir devlet kurmaktan ziyade mevcut devletin demokratikleştirilmesiydi. Türkiye demokratikleşirse Kürdlerin de haklarının genişleyeceği ve Kürd meselesinin büyük ölçüde çözülebileceği düşüncesi savunulmaya başlandı.
Elbette Türkiye’nin demokratikleşmesi Kuzey Kürdistan’daki Kürdler açısından da son derece önemlidir. Hukukun üstünlüğünün, ifade özgürlüğünün, siyasal çoğulculuğun ve insan haklarının gelişmesi herkes için değerlidir.
Fakat burada temel bir kavramsal ayrım bulunmaktadır: Demokrasi ile bir milletin ulusal hakları aynı şey değildir.
Bir devlet demokratik olabilir ancak bünyesindeki farklı bir milletin kolektif varlığını anayasal olarak tanımayabilir. Dolayısıyla “Demokratik Cumhuriyet” kavramı ortaya atıldığında şu temel sorunun da cevabının verilmesi gerekiyordu:
Bu demokratik cumhuriyet içerisinde Kürdlerin siyasal statüsü ne olacaktır?
Kürdler kurucu bir halk olarak mı tanınacaktır? Kürdçe eğitim dili olacak mıdır? Yerel yönetimlerin yetkileri anayasal güvenceye alınacak mıdır? Kürd kimliği yalnızca bireysel kültürel haklar üzerinden mi tanımlanacaktır, yoksa kolektif bir halk gerçekliği olarak mı kabul edilecektir?
Asıl mesele burada ortaya çıkmaktadır: Dün “Birleşik Bağımsız Kürdistan” deniliyordu. Bugün “Demokratik Cumhuriyet” deniliyor. Peki bu iki hedef arasındaki devasa siyasal mesafe Kürd halkına ne zaman, nasıl ve kim tarafından izah edildi?
5. KOMÜNAL YAŞAM, DEMOKRATİK KONFEDERALİZM VE EKOLOJİK TOPLUM
Sonraki aşamada siyasal terminoloji bir kez daha değişti. Bu defa Demokratik Konfederalizm, Demokratik Ulus, Komünal Yaşam, kadın özgürlükçü paradigma ve Ekolojik Toplum gibi kavramlar öne çıktı.
Artık yalnızca bağımsız devlet fikrinden vazgeçilmemişti; devlet fikrinin kendisi dahi Kürdler açısından sorgulanıyordu. Ulus-devlet çağının aşılması gerektiği savunuluyor, merkezi devlet modellerinin yerine yerel, yatay ve komünal örgütlenmeler öneriliyordu.
Bunların her biri siyaset felsefesi açısından tartışılabilir, savunulabilir veya eleştirilebilir. Ancak Kürd milleti açısından asıl mesele teorinin ne kadar etkileyici olduğu değildir. Asıl mesele şudur:
Elli yıllık mücadelenin somut siyasal bilançosu nedir?
Çünkü 1980’lerde bağımsız Kürdistan uğruna mücadeleye çağrılmış bir kuşağın ardından, yıllar sonra aynı topluma “ulus-devlet zaten çözüm değildir” deniliyorsa bunun çok ciddi bir açıklamasının yapılması gerekir.
İnsanın aklına ister istemez çok ağır bir soru geliyor:
O halde bağımsız Kürdistan uğruna hayatını kaybeden gençler hangi hedef uğruna öldüler?
Bu soru duygusal bir istismar değildir; siyasal sorumluluğun en yalın ifadesidir. Bir siyasi hareket paradigma değiştirebilir. Ancak geçmiş paradigmanın bedelini başkaları ödemişse, yeni paradigmayı açıklarken geçmişin hesabını da Kürd milletine vermek zorundadır. Aksi takdirde her yeni kavram, geçmişi örten yeni bir algı perdesine dönüşür.
6. PKK–KCK, SİLAHSIZLANMA, FESİH VE “TERÖRSÜZ TÜRKİYE”
Ve nihayet bugün geldiğimiz nokta…
Bir zamanlar “Birleşik Bağımsız Kürdistan” hedefiyle silahlı mücadele yürüten Apocu hareket “PKK’nin” bugün silah bırakmasını ve örgütsel varlığını sona erdirmesini konuşuyoruz. Devlet ise yürütülen süreci ağırlıklı olarak “Terörsüz Türkiye” başlığı altında tanımlıyor.
Apocu hareket “PKK” ve onunla bağlantılı yapıların hukuki statüsü, silahsızlanması, feshi, kadrolarının geleceği ve toplumsal-siyasal hayata dönüşü artık yeni dönemin temel tartışmalarıdır.
Burada tarihin önümüze koyduğu tablo son derece çarpıcıdır:
Kürdistan İşçi-Emekçi Devrimi → Birleşik Bağımsız Kürdistan → Halkların Kardeşliği → Demokratik Cumhuriyet → Demokratik Konfederalizm, Komünal Yaşam ve Ekolojik Toplum → Silahsızlanma, örgütsel fesih ve “Terörsüz Türkiye” süreci.
İşte benim “elli yıl algılarla yönetmek” dediğim şey tam olarak bu anlamsız tarihsel dönüşüm zinciridir.
Burada sorulması gereken soru şudur:
Hedeflerin bu kadar değiştiği yarım asır içerisinde değişmeyen ne oldu?
Cevap acıdır:
Bedeli ödeyen Kürd halkı hiç değişmedi. Önderlik kutsanarak Kürd halkı küçümsendi.
ALGI YÖNETİMİ NEREDE BAŞLIYOR?
Bir siyasi hareketin fikir değiştirmesi tek başına algı yönetimi değildir. Algı yönetimi, her yeni hedefin önceki hedefin hesabı verilmeden topluma yeni ve mutlak bir hakikat olarak, sorgulanmadan sunulduğu yerde başlar.
Dün bağımsızlık vazgeçilmezdir; bugün ulus-devlet aşılması gereken bir yapıdır. Dün silahlı mücadele tarihsel zorunluluktur; bugün silahsızlanma tarihsel zorunluluktur. Dün farklı düşünenler reformist, teslimiyetçi veya hain olmakla suçlanabilir; yıllar sonra onların savunduğu bazı düşüncelere benzeyen görüşler yeni paradigma olarak Kürd milletine sunulabilir.
Ve bütün bunlar yapılırken toplumun önüne sürekli yeni kavramlar konulur: Yeni dönem, yeni paradigma, tarihsel hamle, tarihsel çağrı, tarihsel kongre, tarihsel dönüşüm…
Elbette gerçekten tarihsel gelişmeler vardır. Fakat her stratejik değişiklik “tarihsel zorunluluk” olarak sunulduğunda toplumun sorgulama alanı giderek daralır ve özellikle daraltılır.
Algı yönetimi her zaman doğrudan yalan söylemek değildir. Bazen dün söyleneni unutturup bugün söyleneni ezelden beri savunuluyormuş gibi anlatmaktır. Bazen geri çekilmeyi “stratejik hamle”, hedef küçültmeyi “paradigma değişimi”, başarısızlığı ise zafer kazanılmış “yeni bir aşama” olarak sunmaktır.
Ve en önemlisi, topluma şu soruyu sordurmamaktır:
Biz nereden başladık, nereye geldik?
PEKİ ELLİ YILIN SİYASAL BİLANÇOSU NEDİR?
Şimdi bütün sloganları, ideolojik kavramları ve teorik açıklamaları bir kenara bırakalım ve soğukkanlı biçimde soralım:
Kürd milleti elli yılın sonunda hangi somut siyasal statüyü elde etti?
Birleşik Bağımsız Kürdistan mı kuruldu? Hayır. Türkiye’de federal bir yapı mı oluştu? Hayır. Kürdlerin anayasal statüsü mü tanındı? Hayır. Kürdçe tam anlamıyla anayasal güvence altında bir eğitim ve kamusal dil hâline mi geldi? Hayır. Kürdlerin kendi tarihsel coğrafyasında kendisini yönetmesine ilişkin kalıcı bir anayasal model mi oluşturuldu? Hayır. Kürd halkının kolektif varlığı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda açık biçimde tanındı mı? Hayır.
O halde şu soruyu sormak neden suç olsun?
Bunca bedel sadece “önderliğin” olmayan tecritinin kaldırılması mıdır? Elbette hayır.
Elli yıllık mücadelenin siyasal sonucu nedir?
Bu soruyu soranı “barış karşıtı” ilan etmek çok kolaydır. Fakat bu, soruya cevap değildir.
Ben silahların susmasına karşı değilim. Tam tersine; bir tek Kürd gencinin daha ölmemesi, bir tek Türk gencinin daha tabut içerisinde evine dönmemesi, hiçbir annenin bir daha evladının arkasından ağlamaması başlı başına büyük bir kazanımdır.
Fakat çatışmanın sona ermesi ile Kürd meselesinin çözülmesi aynı şey değildir.
APOCU HAREKET “PKK” SORUNUNU BİTEBİLİR; KÜRD MESELESİ ORADA, YERİNDE DURUYOR
Bugünkü tartışmanın en önemli noktası bence budur.
Apocu hareket “PKK’yi” TERÖR ÖRGÜTÜ olarak tanımlayıp feshedebilir. Silahlarını bırakabilir. Kadroları siyasal veya toplumsal hayata dönebilir. Devlet açısından kırk yılı aşkın süredir devam eden büyük bir güvenlik sorunu sona erebilir. Bütün bunlar son derece önemli gelişmelerdir.
Fakat PKK ortadan kalktığı gün Kürd milleti ve onun hakları ortadan kalkmayacaktır. Kürdçe ortadan kalkmayacaktır. Kürdlerin tarihsel hafızası ortadan kalkmayacaktır. Kürdistan ÜLKESİ’nin tarihsel coğrafyası ortadan kalkmayacaktır. Kürdlerin kimlik, dil, kültür, anayasal eşitlik ve siyasal statü talepleri de asla kendiliğinden yok olmayacaktır.
Çünkü tarihsel gerçek şudur:
Apocu hareket “PKK”, Kürd meselesini yaratmadı.
Kürd meselesi Apocu hareketten “PKK’den” önce de vardı. Şeyh Ubeydullah Nehri ve Şeyh Said, PKK nedeniyle ortaya çıkmadı. Dersim PKK nedeniyle yaşanmadı. Kürdçenin yasaklanması PKK ile başlamadı. Kürd kimliğinin uzun yıllar reddedilmesi de PKK’nin ortaya çıkardığı bir mesele değildi.
Dolayısıyla PKK’nin silahsızlanması veya örgütsel varlığının Apocu hareket tarafından sona erdirmesi yalnızca devlet ile PKK arasındaki çatışmayı çözebilir. Ama Kürd meselesinin çözümü için ayrıca siyasal, hukuki ve toplumsal bir irade gerekir.
Bu ayrımı yapmazsak yarım asırlık başka bir algının içerisine daha sürükleniriz.
ÇÖZÜME EVET; HAFIZASIZLIĞA HAYIR
Bugün yeni bir dönem başlıyorsa bundan korkulmamalıdır. Silahlar susacaksa desteklenmelidir. Dağdaki gençler evlerine dönecekse bunun yolu açılmalıdır. Cezaevlerindeki insanların hukuki durumları çözülecekse sevinilmelidir. Türklerle Kürdler arasındaki çatışmalı dönem kapanacaksa elbette bundan memnuniyet duyulmalıdır.
Fakat bütün bunların bedeli Kürd halkının hafızasını kaybetmesi olmamalıdır.
Çözüm başka şeydir, unutmak başka şeydir. Silah bırakmak başka şeydir, geçmişin muhasebesini yapmamak başka şeydir. Bir halk barış adına hafızasını teslim etmek zorunda değildir. Tam tersine gerçek barış, insanların geçmişini korkmadan konuşabildiği yerde başlar.
SONUÇ: ARTIK HALKIN SORU SORMA ZAMANIDIR
Bugün Kürdlerin birbirlerine hakaret etme günü değil, kendi tarihlerini sorgulama zamanıdır. Sonun PKK’ye karşı olmak veya PKK’yi desteklemek üzerinden kurulmuş eski kampların tamamen dışına çıkmak gerekiyor.
Çünkü önümüzde hepimizin ortak tarihinin bir parçasına dönüşmüş yarım asırlık büyük bir tecrübe bulunmaktadır. Bu tarihte fedakârlık vardır, direniş vardır, acı vardır, cezaevleri vardır, sürgün vardır, ölüm vardır. Ama aynı zamanda Apocu hareket tarafından yanlış hesaplar, değişen hedefler, kaybedilmiş kuşaklar ve cevapsız bırakılmış çok ağır sorular da vardır. Bunların hesabını Abdullah Öcalan Kürd halkına vermek zorundadır.
Bunların tamamını konuşmak zorundayız.
Çünkü elli yılın hikâyesini yan yana koyduğumuzda önümüze şu tablo çıkıyor:
Aşiret, feodalite ve toprak ağalarına karşı Kürdistan İşçi-Emekçi Partisi → Birleşik Bağımsız Kürdistan → Halkların Kardeşliği → Demokratik Cumhuriyet → Komünal Yaşam ve Ekolojik Toplum → PKK–KCK, silahsızlanma, örgütsel fesih ve “Terörsüz Türkiye” süreci…
Şimdi Kürd Milletinin şunları sorma hakkı vardır:
Nereden başladık? Nereye geldik? Neyi kazandık? Neyi kaybettik? Hangi hedef uğruna bu kadar ağır bedelleri neden ödedik?
Ve belki de en ağır soru şudur:
Eğer bugün varılan nokta elli yıl önce de siyaset yoluyla savunulabilecek bir nokta idiyse, bunca Kürd gencinin hayatından geçen bu yarım asırlık yolculuğu kim öngördü? Ve neden gerekliydi?
Bu soruları sormak düşmanlık değildir. İhanet hiç değildir. Bir halkın kendi tarihini sorgulaması, geleceğini başkalarının kendisine sunduğu yeni sloganlara teslim etmemesinin en temel şartıdır.
Ben çözümün kıymetli olduğuna inanıyorum. Silahların susmasını önemsiyorum. Hiçbir annenin yüreğine bir daha ateş düşmemesini diliyorum.
Ama bütün bunların yanında bir şeyi daha savunuyorum:
Hakikat de mutlaka konuşulmalıdır.
Çünkü çözüm geçmişi unutturmak için değil, geçmişi özgürce konuşabileceğimiz bir gelecek kurmak için yapılır.
Ve yarım asrın sonunda Kürd milletinin artık yeni bir slogana, yeni bir paradigmaya veya yeni bir algıya değil; açık, dürüst ve cesur bir siyasal muhasebeyle bu harekete hesap sorma ihtiyacı vardır.
Çünkü bedelini Millet ödemiştir.
Hesabı sormak da Kürd Milletinin hakkıdır.
Maaruf Ataoğlu
19 Ağustos 2026