Dil Giderse Varlık Gider:

Asimilasyonun Sosyolojik ve Ontolojik Boyutu

Kuzey Kürdistan’da bugün tartışılması gereken en temel mesele, yalnızca siyasal statü, güvenlik ya da çözüm sürecinde elde edilecek “umut hakkı” veya temsil değildir.

Asıl mesele, ontolojik varlığın kendisidir. Yani bir halkın “var olma biçimi”, kendisini dünyada nasıl kurduğu, nasıl sürdürdüğü ve nasıl geleceğe aktardığıdır. Bu bağlamda en büyük handikap, hiç tereddütsüz bugün yaşanan asimilasyondur.

1. Yüz Yıllık Dil Yasağına Rağmen Korunan Bir Dil

Türkiye’de nüfusun yaklaşık üçte birini oluşturan Kürtler, Cumhuriyet’in kuruluşundan itibaren uygulanan yüz yıllık dil yasaklarına rağmen anadillerini büyük ölçüde korumayı başarmışlardır. Yasaklar, inkâr politikaları ve kültürel baskılar, kırsal alanda ve kapalı toplumsal yapılarda Kürtçenin aktarımını kesememiştir.

Ancak 1984 sonrasında Kuzey Kürdistan’da başlayan düşük yoğunluklu savaş süreci, yalnızca askerî ve siyasî sonuçlar üretmemiş; aynı zamanda derin bir demografik ve ontolojik kırılma yaratmıştır.

2. Köy Boşaltmaları ve Zorunlu Göçün Sosyolojisi

1990’lı yıllarda köy boşaltmaları, faili meçhul cinayetler ve güvenlik politikaları sonucunda milyonlarca Kürt, yaşadığı coğrafyadan koparılarak büyük şehirlere göç etmek zorunda kaldı. Bu süreç, yalnızca mekânsal bir yer değiştirme değil; aynı zamanda bir kültürel çözülme sürecini beraberinde getirdi.

Kırsal alanlarda dil, aile içinde ve gündelik yaşamın tüm pratiklerinde doğal olarak aktarılıyordu.

Ancak metropollerde:

• Eğitim dili Türkçe,

• Kamusal alan Türkçe,

• Ekonomik rekabet Türkçe,

• Medya ve kültürel üretim büyük ölçüde Türkçe oldu.

Bu durum, Kürtçeyi ev içi sınırlı bir dile indirgedi. İkinci kuşak şehirli Kürtler için anadil, artık günlük iletişim dili olmaktan çıkmaya başladı.

3. Rakamların Gösterdiği Ontolojik Alarm

Bugün karşı karşıya olduğumuz tablo çarpıcıdır:

• Kürt nüfusunun yaklaşık %70’i ciddi bir asimilasyon baskısı altında.

• Yaklaşık %50’si Kürtçeyi saf ve akıcı bir biçimde konuşamıyor.

• Nüfusun ancak %10’u Kürtçe okuyup yazabiliyor.

Bu oranlar, sadece dil kaybını değil, ontolojik bir çözülmeyi de işaret ediyor.

Bir halkın dili, yalnızca iletişim aracı değildir. Dil; hafızadır, dünyayı anlamlandırma biçimidir, düşünme sistematiğidir. Bir dilin kaybı, bir varlık biçiminin kaybolmasıdır.

4. Düşük Yoğunluklu Savaşın Görünmeyen Bedeli

Düşük yoğunluklu savaş, uluslararası düzeyde Kürt meselesine kısmi bir görünürlük ve kabul sağlamış olabilir.

Ancak aynı süreçte:

• Coğrafya yaşanmaz hâle getirildi,

• Demografik yapı dağıtıldı,

• Dil aktarımının zinciri kırıldı.

Bu bağlamda paradoksal bir gerçeklik ortaya çıkmaktadır:

Siyasal görünürlük artarken, kültürel ve ontolojik zemin çok tehlikeli oranda zayıflamıştır.

5. Özgürlük Mücadelesi ve Ontolojik Çelişki

Bugün özgürlük mücadelesi yürüttüğünü söyleyen ya da geçmişte bu mücadelenin içinde yer almış kuşakların büyük bir kısmı:

• Türkçe konuşuyor,

• Türkçe düşünüyor,

• Türkçe okuyup yazıyor.

Burada ontolojik bir çelişki vardır.

Bir halkın özgürlüğü, sadece siyasal statü ile ölçülmez. Eğer dil zayıflıyorsa, kültür çözülüyorsa ve kolektif hafıza Türkçe üzerinden yeniden inşa ediliyorsa, özgürlük iddiası oldukça içerik kaybına uğramıştır.

Dilini kaybeden bir ulusun, ontolojik varlığını sürdürmesi mümkün müdür?

Tarihsel örnekler bunun son derece zor olduğunu göstermektedir.

6. Siyasi Hareketlerin Kör Noktası

Son 35 yılda Kürt siyasi hareketleri büyük bedeller ödemiş, yüz bine yakın şehit verilmiştir. Ancak şu soru yeterince sorulmamıştır:

Bu süreçte dil, kültür ve ontolojik varlık ne kazandı, ne kaybetti?

Siyasal hareketler çoğu zaman askerî, diplomatik ve ideolojik başarıları tartışırken; asimilasyonun yarattığı derin kültürel kaybı ikincil bir mesele olarak görmüştür.

Oysa milletleri millet yapan üç temel unsur vardır:

1. Ülke (coğrafya),

2. Dil,

3. Kültür.

Kürtler bugün:

• Coğrafyalarından önemli ölçüde koparılmış,

• Dillerini büyük oranda zayıflatmış,

• Kültürel pratiklerine büyük oranda yabancılaşmış durumdadır.

Bu tablo, siyasal değil; varoluşsal bir sorundur.

7. Ontolojik Tehlike: Sessiz Eriyiş

Asimilasyon çoğu zaman tankla, tüfekle değil; okul sıralarında, televizyon ekranlarında, iş piyasasında ve şehir hayatında işler.

En tehlikeli tarafı da şudur:

Büyük çoğunluk bunun farkında bile değildir.

Dil kaybı, genellikle bir “ilerleme” ya da “entegrasyon” gibi algılanır. Oysa ontolojik düzeyde bu, kolektif hafızanın onarılması zor bir erozyondur.

8. Sonuç: Savaşarak Özgürlük mü, Yaşatarak Özgürlük mü?

Bugün Kuzey Kürdistan’daki en büyük tehlike askerî değil; kültüreldir. Fiziksel varlık devam ediyor olabilir. Ancak dil ve kültür zayıfladıkça, ontolojik varlık aşınmış ve kaybolmakla yüz yüzedir.

Gerçek soru şudur:

Savaşarak özgürlük mü kazanıyoruz, yoksa farkında olmadan varlığımızı mı tüketiyoruz?

Eğer dil sistemli biçimde yeniden canlandırılamazsa,

eğer eğitim ve kültürel üretim Kürtçe merkezli inşa edilmezse,

eğer şehirli kuşaklar anadille yeniden buluşturulmazsa,

asimilasyon sessiz ama kesin bir sonuç üretir.

Bu durum, Kürt halkı için son derece tehlikelidir.

Çünkü ontolojik varlık bir kez kırıldığında, onu yeniden kurmak, siyasi bir statü kazanmaktan çok daha zor ve belki de imkânsız olur.